Toprak Çeşitleri

Toprak Çeşitleri, Eski toprak sınıflandırma sistemine (1960) göre topraklar üçe ayrılır:

1. Zonal Topraklar
2. İntrazonal Topraklar
3. Azonal Topraklar

1. Zonal Topraklar:

Herhangi bir yerde hakim olan bitki örtüsü ve iklim koşullarına göre oluşmuş topraklardır. İklim etkisiyle oluştuklarından Klimatik topraklar olarak da bilinirler.

Zonal Toprak Çeşitleri:

Tundra Toprakları: Tundra ikliminin etkili olduğu Kuzey Yarım Küre’de oluşan organik madde yönünden zengin topraklardır.

Podzol Toprakları: Tundra ikliminin biraz daha güneyinde nemli ve soğuk iklim şartlarında oluşan Podzol Toprakları Sibirya (Rusya) ve Kuzey Amerika yaygındır.

Kahverengi Orman Toprakları: Ilıman kuşakta görülen toprak türlerinden biridir.

Terra Rosa (Kırmızımsı Akdeniz toprakları): Akdeniz ikliminin görüldüğü subtropikal kuşakta oluşan kırmızımsı kahverenginde topraklardır. Türkiye’de Ege ve Akdeniz bölgelerinde yaygın olarak görülür.

Kahverengi Topraklar: Orta kuşakta karaların iç kısımında yer alan, yarıkurak iklim ve bozkır bitki örtüsü altında oluşmuş topraklardır.

Çernezyomlar: Orta kuşakta yarı nemli olan alanlarda, uzun çayır bitki örtüsü altında oluşan kara topraklardır. Besin yönünden zengin oluşlarından dolayı tarım yapılmaya oldukça elverişlidirler.

Lateritler: Nemli tropikal bölgelerde savan bitki örtüsü altında yetişen toprak tipidir. Kızıl renktedir ve bu topraklardan ev yapımlarında kullanılan Tuğla üretimi yapılır.

Çöl Toprakları: Tropikal ve Orta kuşakta kara içlerindeki çöllerde oluşan tarıma elverişsiz topraklardır.

2. İntrazonal Topraklar:

Oluşumunda yüzey şekilleri ve toprak içindeki ana maddenin etkisinin görüldüğü topraklardır.

Halomorfik Topraklar:

Kurak ve yarıkurak bölgelerde havza tabanlarında yer alan bu toprakların oluşmasında asıl süreç tuzlaşmadır. 2 gruba ayrılırlar:
a) Tuzlu topraklar: Yüzeyinde tuzlardan ibaret beyaz bir kabuk görünen ve bitki örtüsü yönünden oldukça zayıf topraklardır.
b) Tuzlu- Alkali Topraklar: Kurak ve Yarıkurak bölgelerde drenajın yetersiz olduğu alanlarda görülen toprak türüdür.

Hidromorfik Topraklar:

Bataklık gibi suların biriktiği alanlarda oluşan organik madde yönünden zengin toprak türüdür. Çoğunlukla su altında olduğundan hava alamaz ve tarıma elverişli değildir. Su birikimi engellenip, drenajı sağlanırsa verimli toprak alanı olurlar.

Kalsimorfik Topraklar:

Yumuşak ve killi kireçtaşı depoları üzerinde oluşan bu topraklar kireç yönünden zengin ve tarıma uygunlardır. Bu toprak tipi ikiye ayrılır:

a) Vertisol topraklar: Killi ve kireçli olan bu toprakların işlenmesi zordur. Bu toprakların bulunduğu alanlarda yazın çatlaklar oluşur, çatlaklara üst toprak dökülür ve yağışlı dönemde toprak alttan üste doğru itilir.

b) Rendzina Topraklar: Yumuşak Kireçtaşları üzerinde gelişen içi çakıllı topraklardır.

 

3. Azonal Topraklar:

Horizonu yani belirgin bir katmanı olmayan eğimli sahalarda oluşan topraklardır. Bu topraklar üzerinde sürekli devam eden aşınma ve taşkınlar toprağın katmanlaşmasını engeller.

Alüvyal Topraklar: Akarsuların taşıdığı ince malzemelerin akarsunun yayıldığı alanda (deltalar) birikmesiyle oluşan toprak tipidir. Drenajın iyi olduğu yerlerde bu toprak besin maddeleri yönünden zengindir ve tarıma elverişlidir.

Kolüvyal Topraklar: Bu topraklar eğimli yamaçlar boyunca çeşitli boyutta parçaların dağ eteklerinde birikmesiyle oluşurlar. Türkiye’de Toros dağının eteklerinde görülürler.

Litosoller (Taşlı Topraklar): Dağlık alanda oluşan bu toprak türü eğim nedeniyle küçük parçaların akıma kapılması ile iri malzemeden oluşurlar. Bitki örtüsünün tahrip edildiği alanlarda bu topraklar yaygındır.

Regosol Topraklar: Volkanlardan çıkan kum boyutundaki küçük volkanik malzeme ile akarsuların oluşturduğu kumlu depolar üzerinde oluşan ince topraklardır. Türkiye’de İç Anadolu bölgesinde yaygın olarak görülürler. Bu toprakların üzerinde patates çok uygun yetişir.

 

Toprak Taksonomisine Göre Toprak Çeşitleri (1975)

Entisol Topraklar: Yakın geçmişte oluşan genç topraklardır. Genellikle sürekli aşınma ve birikmenin olduğu toprakları kapsar. Eski toprak sınıflandırmasına göre Alüvyal, Kolüvyal gibi topraklar bu sınıfa dahildir.

Inceptisol Topraklar: Entisollere göre toprakta ayrışmanın ilerlediği ve toprak oluşumunun başlangıç dönemini aştığı yavaş yavaş katmanlaşma (horizon) başlamış topraklardır. Deltalarda taşkına uğramayan eski alüvyal birikimler bu toprak sınıfındadır.

Aridisol Topraklar: Kurak bölgelerin topraklarıdır. Üzerinde nem bulunmadığından bitki örtüsü fakirdir ve toprakta çatlaklar bulunur. Türkiye’de Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Harran Ovası’nda bu tip topraklar görülür.

Mollisol Topraklar: Orta enlemlerde görülen organik madde yönünden zengin yumuşak topraklardır. Eski toprak sınıflandırmasına göre: kestane, kahverengi, rendzine ve çernezyomlar (kara toprak) Mollisol toprak kapsamındadır.

Spodosol Topraklar: Fazla yıkanmadan dolayı toprağın asitleştiği besin maddeleri yönünden fakir olan topraklardır. Eski sınıflandırmada karşılığı: Podzoller

Alfisol Topraklar: Yağışın fazla olduğu nemli sahalarda, kıtaların batı kesimlerinde geniş yapraklı orman altlarında oluşan toprak türüdür. Ülkemizdeki Terra Rosa- Kızılımsı Akdeniz Toprağı da Alfisoller kapsamındadır.

Ultisol Topraklar: Toprak oluşumunun son kademede olduğu tropikal bölge topraklarıdır. Yağış ve sıcaklık fazla olduğundan bu topraklarda ayrışma fazladır.

Oksisol Topraklar: Oksit yönünden zengin olan tropikal bölge topraklarıdır. Toprak organik madde açısından fakirdir.

Vertisol Topraklar: Çayır ve Savan bitki örtüsü altında killi toprak katmanı üzerinde oluşan kuralık döneminde çatlayan topraklardır. Muş ve Harran Ovalarında görülür.

Histosol Topraklar: Bitki parçalarının çok olduğu bataklık alanlarda görülen toprak türü.

Andosol Topraklar: Volkanik yapı üzerinde gelişen volkanik topraklardır. Ülkemizde Karacadağ ve Kula civarında yaygındır.

Etiketler: , , , , , ,

  

1 Yorum : “Toprak Çeşitleri”

  1. coğrafyacı 14 Temmuz 2013 Saat: 09:08 #

    bu toprak sınıflandırması bugün sınavda çıktı. yenilerle eskilerin karşılaştırılması.coğrafya alan sınavı 14.07.2013 pazar…

Bir Cevap Yazın


Site içinde arama yapabilirsiniz: