Türkler tarih boyunca hangi alfabeleri kullandı ?

0
1418

Türkler, yazılı tarihin başlangıcından bu yana yaşadıkları çevreye bağlı olarak beş alfabe kullanmışlardır. Bu alfabelerin seçimi göç yolları ve yaşadıkları dönemlere uyumludur.

1) Göktürk Alfabesi: Türklerin kullandığı ilk yazı sistemidir, Orhun Alfabesi olarak da bilinir. Bu alfabede 38 harf vardır. Bu harflerin 4 tanesi ünlü, geriye kalan 34 tanesi ünsüz işaretleridir. Doğal olarak Türkçe’de bu kadar sessiz harf bulunmaz. Bu durumun nedeni Orhun alfabesi’nde birçok sessiz harfin iki işaret ile gösterilmesidir. Somutlaştırılırsa, yanındaki seslinin kalın ya da ince oluşuna göre, “b,d,g,ğ,l,n,r,s,t,y” seslerini veren ikişer adet harf mevcuttur. Yani “bilge” sözcüğünü yazarken kullanılan “b” ile “bars” sözcüğünü yazarken kullanılan “b” birbirinden farklıdır. Ayrıca “ık,ok,nç,yn” gibi çift ses, çift ünsüz işaretleri de mevcuttur.

Türk yazıtları hala Orhun Vadisinde, Yenisey ve Yedisu bölgesinde yer almaktadır.

2) Uygur Alfabesi: Uygur alfabesi, Soğd kökenli olup bazı değişikliklerle Türkçeye uygulanmıştır. Harf sayısı 18’dir. Bunlardan üçü ünlü, 14’ü ünsüzdür. Sağdan sola doğru yazılır. Z hariç tüm harfler bitiştirilir.  Uygurlar kâğıt ve matbaayı ilk kullanan Türk kavmidir. Bilinen en eski metinler 9. yy.’a aittir.

Göktürk Alfabesi

3) Arap-İslam AlfabesiArap alfabesi, Osmanlı İmparatorluğu dahil, İslam dininin yayıldığı coğrafyada büyük ölçüde benimsenmiş, Latin alfabesinden sonra dünyada yazı dili olarak en çok kullanılan yazı sistemidir. Sağdan sola yazılan Arap alfabesinde bulunan 28 ünsüzün 22 tanesi Sami alfabesinden geçerken şekil değişikliğine uğrayan sesler olup geri kalan altı ses Arapçaya özgüdür.

4) Kiril Alfabesi: Yaygın olarak Slav dillerinin yazımında kullanılan alfabedir. Türk Cumhuriyetleri’nden Kazakistan ve Kırgızistan tarafından da hâlâ kullanılıyor. Bu alfabedeki Slavsı olmayan harfler  Türk-Kiril harfleridir. Başkurdistan, Yakutistan gibi birçok özerk Türk bölgelerinde de Kiril harfleri kullanılmaktadır.

5) Latin Alfabesi:  Latin alfabesi veya Roma alfabesi, Latin kültürünün temelini oluşturur. Latin Alfabesi’nde 23 harf bulunur.Alfabeyi oluşturan büyük ve küçük harfler, sırasıyla aşağıdaki biçimde yazılır. Latin alfabesi şu anda dünyada en yaygın kullanılan alfabedir. Latin alfabesini kullanan ilk dil Eski Latince’dir. Günümüzde Latince olarak bilinir.

Türk Alfabesi nasıl son halini aldı:

Türk alfabesi, Latin harfleri temel alınarak, 1 Kasım 1928 gün ve 1353 sayılı yasayla tespit ve kabul edildi. Bu kanuna göre, Türk alfabesinde 29 harf bulunur. Alfabeyi oluşturan büyük ve küçük harfler, sırasıyla aşağıdaki biçimde yazılır. Ayrıca ünlü “a, u, ı” harflerinin üzerinde yabancı kökenli sözlerde, ince okunuşu ve (bazı durumlarda) uzunluğu göstermek için im (^) kullanılmaktadır. “O” harfinde bu im kullanılmaz. (Bakınız: Düzeltme işareti kısmı)

 

Bir yorum bırakın